برگشت زدن چک یعنی چه؟
وقتی دارنده چک در تاریخ سررسید برای وصول وجه آن به بانک مراجعه میکند اما تمام یا بخشی از مبلغ چک به دلیل کافی نبودن موجودی یا دلایل قانونی دیگر پرداخت نمیشود، بانک گواهی عدم پرداخت صادر میکند و اصطلاحاً چک برگشت میخورد.
طبق قانون صدور چک، دارنده پس از دریافت گواهی عدم پرداخت میتواند با توجه به شرایط چک، از روشهای مختلف قانونی برای وصول وجه آن اقدام کند. این روشها میتواند شامل اقدام از طریق اجرای ثبت، درخواست صدور اجراییه از دادگاه، طرح دعوای حقوقی یا در مواردی شکایت کیفری باشد.
برای برگشت زدن چک چه کاری باید انجام داد؟
دارنده چک باید آن را در تاریخ مندرج در چک یا پس از آن به بانک ارائه کند. اگر وجه چک پرداخت نشود، بانک موظف است بنا بر درخواست دارنده، گواهی عدم پرداخت صادر کند.
این گواهی باید مشخصات چک، هویت و نشانی صادرکننده و علت عدم پرداخت را مشخص کند و دارای کد رهگیری باشد. گواهی عدم پرداخت فاقد کد رهگیری در مراجع قضایی و ثبتی قابل ترتیب اثر نیست.
بنابراین، دریافت گواهی عدم پرداخت معتبر یکی از مهمترین مراحل برای پیگیری قانونی چک برگشتی است.
اگر موجودی حساب کمتر از مبلغ چک باشد چه میشود؟
اگر موجودی حساب صادرکننده برای پرداخت کل مبلغ چک کافی نباشد، دارنده میتواند مبلغ موجود را دریافت کند و نسبت به باقیمانده، گواهی عدم پرداخت دریافت کند.
در این حالت، چک نسبت به مبلغ پرداختنشده برگشتی محسوب میشود و دارنده میتواند برای وصول باقیمانده مبلغ از طرق قانونی اقدام کند.
بعد از برگشت چک چه راههایی برای وصول وجود دارد؟
پس از دریافت گواهی عدم پرداخت، دارنده میتواند با توجه به شرایط پرونده از روشهای مختلف استفاده کند.
۱. درخواست صدور اجراییه از دادگاه
یکی از روشهای مهم، درخواست صدور اجراییه بر اساس ماده ۲۳ قانون صدور چک است.
در صورتی که شرایط قانونی وجود داشته باشد، دارنده میتواند با ارائه گواهی عدم پرداخت از دادگاه صالح درخواست صدور اجراییه کند.
از جمله شرایط مهم این است که:
در متن چک، وصول وجه به تحقق شرطی وابسته نشده باشد؛
در متن چک قید نشده باشد که چک بابت تضمین انجام معامله یا تعهدی صادر شده است؛
گواهی عدم پرداخت به دلیل دستور عدم پرداخت موضوع ماده ۱۴ صادر نشده باشد.
پس از صدور اجراییه، صادرکننده ۱۰ روز از تاریخ ابلاغ فرصت دارد بدهی را پرداخت کند، با دارنده برای پرداخت توافق کند یا مالی معرفی کند که امکان اجرای حکم از طریق آن وجود داشته باشد. در غیر این صورت، عملیات اجرایی ادامه پیدا میکند.
۲. طرح دعوای حقوقی برای مطالبه وجه چک
دارنده میتواند برای مطالبه وجه چک از طریق دادگاه حقوقی نیز اقدام کند.
در این مسیر، بسته به شرایط پرونده، امکان مطالبه اصل مبلغ چک و خسارت تأخیر تأدیه و هزینههای قانونی نیز وجود دارد.
چک در قانون ایران از اسناد مهم تجاری محسوب میشود و قانون صدور چک نیز برای وصول آن سازوکارهای ویژهای پیشبینی کرده است.
۳. شکایت کیفری بابت چک بلامحل
برگشت خوردن چک در همه شرایط به معنای امکان شکایت کیفری نیست.
در صورتی که شرایط قانونی وجود داشته باشد، صادرکننده چک بلامحل میتواند تحت تعقیب کیفری قرار گیرد.
اما دارنده باید به مهلتهای قانونی توجه کند. طبق ماده ۱۱ قانون صدور چک، دارنده باید حداکثر ظرف شش ماه از تاریخ صدور چک برای وصول آن به بانک مراجعه کند و پس از دریافت گواهی عدم پرداخت نیز ظرف شش ماه برای طرح شکایت کیفری اقدام کند؛ در غیر این صورت حق شکایت کیفری از بین میرود.
بنابراین، اگر قصد شکایت کیفری دارید، نباید مراجعه به بانک یا طرح شکایت را به تأخیر بیندازید.
چه چکهایی معمولاً وصف کیفری ندارند؟
قانون برای برخی چکها امکان تعقیب کیفری صادرکننده را محدود کرده است.
برای مثال، در مواردی مانند چکی که:
بابت تضمین انجام معامله یا تعهد صادر شده باشد؛
وصول آن مشروط به تحقق شرطی باشد؛
به صورت سفیدامضا صادر شده باشد؛
یا وعدهدار بودن آن طبق شرایط قانونی احراز شود،
ممکن است امکان شکایت کیفری وجود نداشته باشد.
البته تشخیص اینکه یک چک واقعاً تضمینی، مشروط یا وعدهدار بوده است، به متن چک، قرارداد پایه، مدارک و شرایط پرونده بستگی دارد و صرف ادعای یکی از طرفین همیشه برای اثبات آن کافی نیست.
چک صیادی برگشتی چه تفاوتی دارد؟
در چکهای جدید صیادی، ثبت اطلاعات چک در سامانه صیاد اهمیت اساسی دارد.
طبق ماده ۲۱ مکرر قانون صدور چک، برای چکهای مشمول این مقررات، صدور و انتقال باید مطابق سازوکار سامانه صیاد انجام شود و تسویه نیز بر اساس اطلاعات ثبتشده در سامانه صورت میگیرد. همچنین در صورت ثبت نشدن مالکیت چک در سامانه، بانک از پرداخت آن خودداری میکند.
بنابراین هنگام دریافت چک صیادی، فقط به برگه فیزیکی چک اکتفا نکنید و اطلاعات آن را در سامانه صیاد نیز بررسی کنید.
آیا چک برگشتی باعث سوءاثر بانکی میشود؟
بله. ثبت چک برگشتی میتواند برای صادرکننده آثار بانکی و محدودیتهایی ایجاد کند.
قانون برای رفع سوءاثر روشهایی مانند:
تأمین و مسدود کردن مبلغ کسری چک در حساب؛
ارائه لاشه چک؛
ارائه رضایتنامه رسمی دارنده؛
ارائه نامه رسمی از مرجع قضایی یا ثبتی مبنی بر پایان عملیات اجرایی؛
ارائه حکم قضایی مبنی بر برائت ذمه؛
پیشبینی کرده است. همچنین در شرایط مقرر، با گذشت سه سال از صدور گواهی عدم پرداخت و مشروط به اینکه دعوای حقوقی یا کیفری درباره چک مطرح نشده باشد، امکان رفع سوءاثر وجود دارد.
آیا برگشت چک به معنی زندانی شدن صادرکننده است؟
خیر. صرف برگشت خوردن چک به این معنا نیست که صادرکننده حتماً زندانی خواهد شد.
مسئولیت کیفری چک شرایط خاص خود را دارد و باید بررسی شود که چک مشمول مقررات کیفری است یا خیر. از سوی دیگر، در صورت عدم پرداخت بدهی و ادامه عملیات اجرایی، مقررات مربوط به اجرای محکومیتهای مالی نیز ممکن است مطرح شود.
بنابراین، وضعیت هر پرونده باید با توجه به نوع چک، علت برگشت، شرایط صدور و اقدامات دارنده بررسی شود.
برای وصول چک برگشتی کدام روش بهتر است؟
هیچ روش واحدی برای تمام چکها بهترین گزینه نیست.
انتخاب روش مناسب به عواملی مانند:
مبلغ چک؛
صیادی یا غیرصیادی بودن آن؛
علت برگشت؛
تضمینی یا عادی بودن چک؛
وجود قرارداد یا رابطه پایه؛
امکان شکایت کیفری؛
وجود اموال قابل توقیف از صادرکننده؛
و وضعیت ظهرنویسان و ضامنان
بستگی دارد.
به همین دلیل، پیش از اقدام قضایی بهتر است مدارک چک و علت صدور آن بررسی شود.
جمعبندی
برگشت زدن چک اولین مرحله از فرآیند قانونی وصول وجه آن است، نه پایان کار.
پس از دریافت گواهی عدم پرداخت معتبر، دارنده میتواند با توجه به شرایط چک از روشهایی مانند درخواست اجراییه دادگاه، اجرای ثبت، دعوای حقوقی یا در موارد واجد شرایط، شکایت کیفری استفاده کند.
نکته مهم این است که برای شکایت کیفری، مهلتهای قانونی ششماهه اهمیت زیادی دارند و در چکهای صیادی نیز ثبت صحیح اطلاعات در سامانه صیاد باید مورد توجه قرار گیرد.
اگر مبلغ چک قابل توجه است یا درباره تضمینی، مشروط یا وعدهدار بودن آن اختلاف وجود دارد، بررسی اسناد و قرارداد مرتبط پیش از انتخاب مسیر قضایی میتواند از صرف زمان و هزینه اضافی جلوگیری کند.
کامنت ها (0)
هنوز نظری ثبت نشده است. اولین نفر باشید!